چشم انداز اجرای ساز و کار مالی اروپا (اینستکس)

پس از گمانه‌زنی‌ها و چانه‌زنی‌های بسیار در میان اعضای اتحادیه اروپا، کانال مبادلات مالی بین ایران و اروپا به صورت رسمی ثبت شد و آغاز به کار کرد. پس از اعلام ثبت اینستکس، هم مقامات امریکایی روی ناکارایی آن در عمل انگشت گذاشتند و هم نقدهای بسیاری درباره محدودبودن عملکرد این ابزار مطرح شد. در حالیکه موافقان آن را نقطه شروعی برای تضعیف موضع آمریکا در تلاش برای انزوای ایران و گامی مهم در آسان‌سازی تجارت خارجی ایران و مقابله با تحریم‌های امریکا بر می‌شمرند مخالفان روی محدودیت آغازین آن تاکید دارند و موارد مطرح در این سازوکار را بسیار ناقص و ناسازگار با برجام قلمداد می‌کنند.  

قوت‌ها و ضعف‌ها

از دید موافقان، اینستکس می تواند قلمروی مبادلات تجاری میان ایران و اروپا و ایران و دیگر کشورهای جهان را به حوزه‌های دیگری فراتر از خوراک و دارو بگستراند. گسترش دامنه فعالیت تجاری اینستکس مرحله‌ای زمان‌بر اما امکان‌پذیر است. البته امکان‌پذیری این گسترش دامنه به کاهش ریسک ناشی از تهدید به مجازات شرکت‌های خارجی همکار با ایران به شدت وابسته است. در حالی که در روزهای نخستین گفتگو درباره SPV از حضور پررنگ شرکت‌های کوچک و متوسط سخن به میان آمد اما در حال حاضر، فقط مبادلات دارویی و خوراکی و تجهیزات پزشکی در این سازوکار مطرح هستند که حضور یا عدم حضور شرکت تجاری خاصی در آنها مورد اشاره نیست. با این وجود، هزینه-فایده اینستکس نباید به ابعاد اقتصادی محدود شود. با وجود تاکید مقامات آمریکایی بر آزادی تامین دارو و اقلام خوراکی ضروری، واردات این اقلام به داخل ایران در عمل بسیار پرهزینه‌ و دشوار است. از سوی دیگر، ثبت اینستکس به معنای دورنمایی از عدم افزایش تنش سیاسی در روابط خارجی کشور، دست کم با اتحادیه اروپا، عدم انزوای سیاسی ایران با وجود فشارها و تهدیدهای گسترده ترامپ و حجم گسترده تجارت خارجی بین آمریکا و اتحادیه اروپا، امکان گسترش مبادلات مبتنی بر اینستکس به موارد و اقلام دیگر در صورت حضور شرکت‌های کوچک و متوسط مقیاس فارغ از نگرانی مجازات امریکا است که نشانگر فایده اقتصادی-سیاسی آن به نسبتی بیش از هزینه‌های مصروف برای تثبیت این سازوکار مالی است.

بیم‌ها و امیدها

اینستکس، گونه‌ای ائتلاف میان ایران و اروپا در مقابل سیاست تکروی ایالات متحده در ماجرای برجام است. مهمترین بیم و امید پیرامون آن نیز به پایداری ائتلاف‌ها باز می‌گردد. پایداری یک ائتلاف سیاسی تا وقتی است که ذینفعان آن حاضر به همکاری با یکدیگر باشند و در بدترین شرایط، منفعت یکی از آنها، ثابت بماند. در رابطه با اینستکس، نکته امیدبخش، جنگ تجاری بین امریکا و اتحادیه اروپا است که باعث می‌شود تا تثبیت این سازوکار حتی در سطح حداقلی به عنوان جنبه‌ای از قدرت چانه‌زنی آن در برابر امریکا محسوب شود. هرچند که سنبه پرزور ترامپ در تهدید شرکت‌های بزرگ اروپایی به مجازات شدید در صورت تجارت با ایران، این هسته همکاری را در کمینه‌ترین حالت ممکن ایجاد کرده است اما دورنمای گذار از سلطه دلار در تجارت جهانی نیز یک جنبه دیگر از منفعت این سازوکار برای اتحادیه اروپاست. البته این هسته در صورتی پایدار می‌ماند که از یک طرف، منفعت اکتسابی ایران یا اروپا از منفعت اکتسابی آنها در صورت نبود اینستکس و به طور کلی لغو کامل برجام از منفعت حاصل از پایبندی به برجام و همکاری با ایران کمتر باشد و از طرف دیگر منفعت اکتسابی هر یک از کشورهای عضو اتحادیه اروپا به صورت فردی و در نتیجه ائتلاف، از منفعت بدون ائتلاف آنها بیشتر باشد. دورنمای پایداری این شرایط تا حد زیادی به دورنمای جنگ تجاری، کشمکش‌های منطقه خاورمیانه و تهدید‌های پس‌آیندی آن برای اتحادیه اروپا از یک طرف و سیاست ترامپ در قبال خاورمیانه وابسته است.  

 

 

 

 

 

افزودن دیدگاه جدید

کد امنیتی

این قسمت برای تشخیص انسان از روبات ها می باشد

6 + 2 = Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.