نگاه عراق به تنش ایران و آمریکا

با شدت گرفتن تنش‌ها و اختلافات بین ایران و آمریکا، عراق تنها یکی از کشورهایی است که اعلام کرده آمادگی آن را دارد تا میانجی کاهش تنش بین دو کشور باشد. این در حالی است که برای بررسی این میانجیگری‌ها و آینده آن باید به نوع تنش بین تهران و واشنگتن نگاهی واقع‌بینانه داشت. درحقیقت تنش بین ایران و آمریکا، یک تنش سیاسی صرف نیست؛ به این معنا که اختلاف نظر و اختلاف منافع مادی دو کشور سبب اختلاف شده باشد. چرا که اگر بدین صورت بود، اختلافات از طریق واسطه یا از طریق در پیش گرفتن برخی رویکردها و تعدیل دیدگاه‌ها بین دو طرف حل و فصل می‌شد. عملا در برخی موارد در بین کشورهایی که دارای اختلافات سیاسی هستند امکان همگرایی وجود دارد و حتی در بعضی از پرونده‌های سیاسی اختلافی وجود ندارد. اما اختلاف ایران و آمریکا بالاتر از سطح سیاسی و در یک سطح استراتژیک و راهبردی است.

بدین معنا که اساسا دو استراتژی و راهبرد کاملا متفاوت و مغایر وجود دارد. در سطح سیاست خارجی وقتی نگاه می‌کنیم آمریکایی‌ها به عنوان سردمدار نظام سلطه اساسا استقلالی برای ملت‌ها قائل نیستند و تنها دولت‌هایی را به عنوان همراه می‌پذیرند که استراتژی‌شان در تداوم و تقویت کننده نظام سلطه باشد.

این کشورها هویت مستقل ندارند چرا که هویت متعلق به نظام سلطه است و آنها به عنوان تابع هویت عمل می‌کنند.

در این بین، استراتژی ایران مبتنی بر نفی سلطه است یعنی بر اساس نگرش دینی انسان‌ها آزاد و دارای اراده و اختیار هستند و رشد و مصالح آنها از طریق توسعه آزادی و اختیارات و رشد انسان‌ها محقق می‌شود. بنابراین هرگونه تلاشی برای تحت تاثیر قرار دادن و محدود کردن اراده انسان‌ها ممنوع است و باید با آن مبارزه شود.

درواقع جمهوری اسلامی  در عین حال که درصدد سلطه و هژمون بر کشورهای دیگر نیست، با سلطه و هژمون دولت‌های خارجی بر ملت‌ها نیز مخالف است. لذا ایران این خصلت که یک خصوصیت و مسئولیت الهی است را با مصالح سیاسی تعدیل نخواهد کرد و در مقابل آمریکا، برای مسائل و مصالح سیاسی اولویت قائل نخواهد شد.

در این بین وقتی به مسئله عراق و اظهارنظر مقامات این کشور نگاهی بیندازیم شاید در آنجا کسانی باشند که با نگاه سیاسی و حتی از سر دلسوزی بخواهند در نقش میانجی و کاهش دهنده خصومت بین ایران و آمریکا عمل کنند. اما در عمل چنین مسئله‌ای امکانپذیر نیست و جمهوری اسلامی نمی‌تواند چنین وساطت‌هایی را بپذیرد. چراکه مسئله چنین امری از سوی ایران بدین معنا است که بخواهد از لحاظ منطق و استراتژی در منطق و استراتژی نظام سلطه عمل کند. زیرا آمریکایی‌ها طبیعتا از روحیه سلطه‌طلبانه‌شان فاصله نخواهند گرفت و ما برای حل اختلاف با این کشور باید از منطق و راهبرد آزادمنشانه خود فاصله بگیریم.

نکته دیگری که حائز اهمیت است تمایل دولت بغداد در تعامل مشترک با ایران و آمریکا است. این مسئله تاجایی که به عراقی‌ها مربوط می‌شود اشکالی ندارد زیرا عراقی‌ها آزاد هستند و می‌توانند این استراتژی را برای خود در نظر بگیرند اما این بدان معنا نیست که ما نظر آنها را در مناسبات‌مان با آمریکا بپذیریم و اعمال کنیم.

اکنون آمریکا با نگاهی سلطه‌طلبانه تلاش دارد در عراق حضورش را توسعه دهد و بر میزان دخالت‌هایش در این کشور بیافزاید. این استراتژی در کوتاه مدت ممکن است از سوی عراق با نوعی چشم‌پوشی مواجه شود؛ چرا که عراق اکنون به اندازه کافی قدرتمند نیست و شاید خود را در شرایطی ببیند که بخواهد این مسئله را تحمل کند.

در کنار این مسئله، عراقی‌ها به مسئله رابطه با جمهوری اسلامی ایران توجه ویژه دارند و خود را نیازمند ایران می‌دانند. لذا اگر قرار باشد آن‌ها روی استقلال کشور خود فکر کنند به پشتیبانی کشوری چون ایران که در همسایگی آنها قرار دارد و از لحاظ مذهبی نیز با آنها کاملا همگرا است نیاز دارند.

اما به طور کلی به نظر نمی‌رسد که در بلندمدت عراقی‌ها بتوانند بین دخالت‌های رو به افزایش آمریکا در کشورشان و تلاشی که ایران برای سیادت عراق انجام می‌دهد توازنی برقرار کنند و درنهایت ناگزیر به انتخاب هستند. با توجه به مجموعه شرایط نیز می‌توان احتمال داد که این کشور در آینده از آمریکا فاصله بگیرد و به ایران نزدیک‌تر شود.

سعدالله زارعی/ کارشناس مسائل خاورمیانه

 

افزودن دیدگاه جدید

کد امنیتی

این قسمت برای تشخیص انسان از روبات ها می باشد

12 + 1 = Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.