نشانه های سقوط بن سلمان در نشست جی 20

قتل جمال خاشقجی، روزنامه‌نگار منتقد سعودی توسط عوامل محمد‌بن‌سلمان ظاهرا به شبحی بر سر ولیعهدی این سیاستمدار ناپخته تبدیل شده است. همچنانکه شاهد بودیم حتی قبل از برگزاری نشست جی۲۰ در روز شنبه 10 آذر ماه یک جو منفی و ضد‌عربستانی در سطح افکار عمومی منطقه و حتی سطح جهان به دلیل دست داشتن محمد بن‌سلمان در قتل خاشقجی حاکم شده بود؛ قتلی که در خاک ترکیه روی داد و به نظر می‌رسد شخص رجب‌طیب اردوغان با مدیریت بحران و خرید زمان یکی از برندگان بحران قتل خاشقجی بوده است. زیرا به دلیل اختلافاتی که بین ترکیه و عربستان بر سر مسائلی چون قطر و ارتباط تهران-آنکارا روی داده بود، اردوغان دل خوشی از حاکمان آل سعود نداشت  و لذا قتل خاشقجی موهبتی برای سران ترکیه بود تا بتوانند از آن برای جبران مافات و بهره‌بردار‌ی‌های سیاسی و اقتصادی در منطقه استفاده کنند. تنظیم مجدد روابط ترکیه با آمریکا و کشورهای اروپایی نیز یکی دیگر از این موضوعات بود. بعد از قتل خاشقجی لبه تیز انتقادات اروپا و آمریکا بر سر مسائل حقوق‌بشری و منطقه‌ای در قبال ترکیه کمرنگ‌تر و بالعکس انتقادات شدیدی علیه رفتار حاکمان سعودی به ویژه بن‌سلمان درخصوص نحوه مدیریت بحران‌ها بالاخص تداوم جنگ یمن و نیز آزادی‌های مدنی و حقوق بشری در داخل عربستان شکل گرفت. آمریکایی‌ها و شخص دونالد ترامپ به عنوان حامی اصلی عربستان در منطقه تلاش کردند تا به نوعی از وی رفع اتهام کنند ولی با گذشت زمان و افشاگری‌های نیروهای امنیتی ترکیه و برخی از مقامات اروپایی، کاخ سفید نیز انتقاداتی را نسبت به بن سلمان و دست داشتن شخص وی در این قتل در گفتگو با رسانه‌های مختلف مطرح کرد. ولی اوج هجمه‌ها علیه بن‌سلمان و حتی شخص ملک‌سلمان زمانی رخ داد که دادگاه‌های حقوق‌بشری در اروپا و آمریکا با قاتل خواندن بن سلمان خواستار محاکمه وی در دادگاه‌های بین‌المللی شدند. بنابراین در آستانه نشست جی ۲۰ یک شرایط بحرانی بر این نشست به دلیل حضور بن‌سلمان حاکم بود. اعتراضات گسترده خیابانی در آرژانتین نسبت به حضور وی در این نشست و نیز سردی مقامات شرکت‌کننده در جی ۲۰ طی نشست‌های رودررو با بن‌سلمان نشان داد که در هر صورت تاج و تخت وی با حادثه در کنسولگری عربستان در استانبول با خطرات جدی مواجه است. البته لازم به ذکر است که بن‌سلمان پیش از حضور در نشست جی ۲۰ در آرژانتین تلاش کرد تا با سفر به برخی کشورهای عربی مجددا با اعتمادسازی و دادن وعده کمک‌های اقتصادی به برخی از سران کشورهای عربی همچنان مقامات این کشورها را با سیاست‌های منطقه‌ای خویش همراه و همگام سازد. اما آنچه در عمل اتفاق افتاد بجز در قاهره که محمد السیسی با پهن کردن فرش قرمز و استقبال گرم تلاش کرد تا همچنان ارتباط و اتحاد خود را با بن سلمان حفظ کند، در مراکش و اردن با ناکامی روبرو شد. در آرژانتین نیز همانگونه که اشاره شد شرایط امنیتی و احتمال دستگیری بن‌سلمان از سوی پلیس بین‌الملل یا اینترپل باعث شد که وی بجای حضور در هتل به سفارتخانه عربستان در پایتخت آرژانتین پناه ببرد. در چنین شرایطی به نظر می‌رسد که تنها حامی بن‌سلمان برای تداوم تاج و تخت در وضعیت پیچیده منطقه همچنان شخص ترامپ است که با دهن‌کجی به اعتراضات مدنی و نادیده گرفتن جنایت وی در قتل خاشقجی، همچنان برای حفظ روابط استراتژیک با عربستان اصرار دارد. نکته اساسی این است که از نظر ترامپ، برکناری بن‌سلمان به مفهوم تضعیف موقعیت عربستان در منطقه و تقویت قدرت منطقه‌ای ایران خواهد شد. از سوی دیگر تضعیف ریاض و تزلزل در ارکان قدرت ولیعهد ممکن است موقعیت اسرائیل را نیز در منطقه در رویارویی با ایران در جنگ احتمالی با خطراتی مواجه سازد. بنابراین ترامپ ضمن قبول عمدی بودن قتل خاشقجی همچنان به خطر تروریسم و گسترش بحران از سوی ایران تاکید دارد. در نهایت در خصوص سناریوهای احتمالی درباره پیامدهای این قتل برای ولیعهد باید به چند نکته توجه داشت؛ نخست اینکه به نظر می‌رسد که نقش دلار و نفت در تداوم روابط ریاض و واشنگتن نقش اصلی را دارد و تا زمانی که روابط دو طرف بر این پایه و اساس باشد احتمال تغییر مناسبات تقریبا غیرممکن است. نکته دیگر اینکه با بحرانی شدن اوضاع منطقه و گسترش اعتراضات مدنی نسبت به سیاست‌های بن‌سلمان ممکن است که آمریکا آلترناتیو یا جانشین دیگری را برای وی درنظر گرفته باشد که در این میان زمزمه‌هایی مبنی بر جانشینی احمد بن عبدالعزیز به جای بن‌سلمان مطرح است.

در نهایت نیز این مسئله مطرح است که آیا بحران اخیر موجب نرمش ریاض در جنگ یمن خواهد شد که در این رابطه باید توجه داشت که بازیگر اصلی در جنگ یمن و تداوم وضع موجود، آمریکا و شخص ترامپ است و باید دید آیا وی واقعا در صحنه عمل به سیاست‌های اعلانی‌اش که گفته باید بحران یمن پایان یابد پایبند است یا خیر. لذا پایان بحران یمن و احتمال تغییر در سیاست عربستان به نگرش واشنگتن بستگی دارد و ریاض به تنهایی تصمیم‌گیر نیست.

داود احمدزاده/ کارشناس مسائل خاورمیانه

 

 

افزودن دیدگاه جدید

کد امنیتی

این قسمت برای تشخیص انسان از روبات ها می باشد

9 + 0 = Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.