تحلیلی بر گام دوم کاهش تعهدات برجامی ایران

سعدالله زارعی/ کارشناس مسائل خاورمیانه

اقدامی که روز یکشنبه ۱۶ تیرماه جمهوری اسلامی ایران بر اساس بیانیه ۱۸ اردیبهشت ماه شورای عالی امنیت ملی انجام داد، یک اقدام هوشمندانه‌ با هدف واداشتن طرف‌های اروپایی به انجام تعهداتشان محسوب می‌شود. ایران به صورت گام به گام در حال خروج از اجرای یک‌جانبه سندی است که طرف‌های مختلفی داشت اما هیچ یک از طرفین به تعهداتشان عمل نکرده بودند. همچنین این در حالی است که طی این دوران بیش از ۱۲ بار آژانس بین‌المللی انرژی اتمی پایبندی کامل ایران به تعهداتش و اجرای کامل آن را گواهی کرده است.

در عین حال اقدام اخیر جمهوری اسلامی در راستای حقوق شناخته شده ایران به شمار می‌رود از جمله حقوقی که در برجام ذکر شده بود. درواقع ایران می‌تواند بر اساس سند برجام به موازات عدم اجرای تعهدات از سوی طرف مقابل بخشی از تعهدات یا تمام تعهدات خود را به حالت تعلیق درآورد.

ایران در گام اول در همان ۱۸ اردیبهشت ماه اعلام کرد که دو مورد از تعهدات را به حالت تعلیق درخواهد آورد. در بیانیه شورای عالی امنیت ملی آمده بود:« جمهوری اسلامی ایران در مرحله فعلی دیگر خود را متعهد به رعایتِ محدویت های مربوط به نگهداری ذخائر اورانیوم غنی شده و ذخائر آب سنگین نمی داند. به کشورهای باقی مانده در برجام شصت روز فرصت داده می شود تا تعهدات خود به ویژه در حوزه های بانکی و نفتی را عملیاتی نمایند. چنانچه در این مهلت کشورهای مزبور قادر نباشند مطالبات  ایران را تامین کنند، در مرحله بعدی جمهوری اسلامی ایران رعایت محدودیت‌های مربوط به سطح غنی‌سازی اورانیوم و اقدامات مربوط به مدرن‌سازی رآکتور آب سنگین اراک را نیز متوقف خواهد کرد.»

لذا این موارد هم در بیانیه شورای عالی امنیت ملی و هم اظهارات رئیس‌جمهور محترم کشورمان خطاب به کشورهای اروپایی عضو برجام ذکر شده بود.

بنابراین ایران با اعلام قبلی، خبر دادن و در عین حال با شهامت به سمت تصمیماتی که اتخاذ کرده گام برمی‌دارد. شاید تحلیل اروپایی‌ها در فاصله ۱۸ اردیبهشت ماه تا ۱۶ تیرماه این بود که ایران فقط تهدید کرده و در موقعیتی نیست که به تهدید خود عمل کند. بنابراین طرف اروپایی انتظار داشت که زمان سپری شود و تغییری نیز در تعهدات برجامی ایران حاصل نشود.

اما امروز به این یقین رسیده‌اند که آنچه در بیانیه شورای عالی امنیت ملی بیان شد صرفا یک تهدید نبود بلکه یک دستور کار بود تا ایران بر اساس آن یک رویه جدید را در ارتباط با اجرای برجام در پیش بگیرد.

در حال حاضر سوال این است که چشم‌انداز تحولات چه خواهد بود؟ به نظر می‌رسد که از این پس همان نقشه راه شورای عالی امنیت ملی به صورت دو گام دو گام در فاصله هر دو ماه ادامه پیدا کند. گام بعدی ایران نیز بستگی به این دارد که طرف اروپایی طی ۶۰ روز بعدی چه اقداماتی انجام دهد. اگر اروپایی‌ها این مسئله را جدی گرفته باشند و حفظ برجام برایشان اهمیت داشته باشد حتما باید به سمت اجرای تعهداتشان حرکت کنند. اما اگر آنها علاقه‌ای به حفظ برجام نداشته باشند و فقط به این موضوع تظاهر کنند که برجام برای آنها اهمیت دارد یا اگر قادر نباشند در برابر فشار آمریکا مقاومت کنند طبیعتا نباید توقع داشته باشند که ایران مسیر اعلام شده خود را متوقف کند.

پیش‌بینی من به عنوان یک کارشناس از تحولات پیش رو این است که جمهوری اسلامی ایران ناگزیر است همین مسیر دو گام بعد از دو گام را ادامه دهد و بعید به نظر می‌رسد که یک اراده قوی در اروپا برای عمل به تعهدات‌شان وجود داشته باشد. زیرا هم آمریکایی‌ها و هم اروپایی‌ها می‌خواستند برجام تبدیل به نقطه‌ضعفی برای جمهوری اسلامی شود و آنها فقط از برجام بهره ببرند. با این تفاسیر به نظر نمی‌رسد که اروپا گام کارسازی برای حفظ برجام بردارد و احتمالا همچنان به ابراز نگرانی و تهدید ادامه خواهند داد. این در حالی است که تهدیدات آنها راه به جایی نخواهد برد چرا که ایران کار خلاف قوانین انجام نمی‌دهد که قابل سرزنش باشد. بلکه کار آمریکا قابل سرزنش است که برجام را امضا کرد اما حتی حرمت امضای خود را نیز نگه نداشتند.

 

افزودن دیدگاه جدید

کد امنیتی

این قسمت برای تشخیص انسان از روبات ها می باشد

3 + 6 = Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.