ابعاد و پیامدهای گام سوم کاهش تعهدات برجامی

سعدالله زارعی/ کارشناس مسائل بین‌المللی

پس از آنکه تلاش‌های امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه با هدف دست یافتن به راه حلی که مانع از برداشتن گام سوم کاهش تعهدات برجامی ایران شود، به نتیجه نرسید، دونالد ترامپ رییس‌جمهور آمریکا و شماری دیگر از مقامات این کشور قاطعانه اعلام کردند که با هیچگونه لغو یا معافیت تحریمی برای ایران موافقت نخواهند کرد. پیشتر ژان ایو لودریان، وزیر خارجه فرانسه گفته بود که هرگونه معافیت تحریمی که به ایجاد یک خط اعتباری 15 میلیارد دلاری منجر شود، منوط به مجوز کاخ سفید است. این در شرایطی است که ایران روز جمعه رسما گام سوم کاهش تعهدات برجامی را آغاز کرد؛ اقدامی که با واکنش منفی کشورهای اروپایی و آمریکا مواجه شده‌است.

باید به این نکته توجه داشته باشیم که اروپا و آمریکا هر دو نسبت به مسئله ایران و به ویژه موضع مشترکی دارند و مبنای‌شان این است که ایران بدون آنکه امتیازی دریافت کند در برجام باقی بماند و به تعهداتش عمل کند. درواقع به زعم آنها برجام باید پله‌ای باشد برای مطرح کردن باقی مسائلی که اروپایی‌ها و آمریکایی‌ها مدنظر دارند.

تنها در روش‌های آنها برخی تفاوت‌ها وجود دارد؛ چرا که آمریکایی‌ها معتقد هستند با لغو قطعی تعهدات غرب در برجام می‌توان ایران را تحت فشار قرار داد و این کشور را وادار به دادن امتیازات بیشتر و بزرگتر کرد. اما اروپایی‌ها بر این باورند که با حفظ برجام می‌توان این مدل را در سایر موضوعات نیز تسری داد. بنابراین با توجه به این مسئله و با توجه به نگاهی که اروپا و آمریکا نسبت به مسئله ایران و برجام دارند، انتظار کشیدن برای اینکه اروپایی‌ها کاری انجام دهند اساسا درست نیست. همانگونه که تا به امروز نیز اروپا فقط به صورت لفظی برخی مسائل را بیان کرده و هیچ اقدام عملی انجام نداده است. لذا برداشتن گام سوم توسط ایران و دادن فرصت دو ماهه به کشورهای اروپایی برای عمل به تعهداتشان هم در مقطع فعلی راه به جایی نخواهد برد و به نظر نمی‌رسد تغییری در شرایط ایجاد کند.

برای آنکه کشورهای غربی را وادار به انجام تعهداتشان کنیم باید با اقدامات‌مان به طرف مقابل نشان دهیم که دیگر در شرایط اجرای برجام به‌سر نمی‌بریم و برخلاف تصور آمریکایی‌ها ما به دلیل مشکلات اقتصادی حاضر نخواهیم شد از حقوق مسلم خود کوتاه بیاییم. اگر ما چنین نگاهی را به خارج از کشور نیز تسری دهیم باعث می‌شود که فضای جهانی تغییر کند و با یک وضعیت قابل مدیریتی مواجه خواهیم شد.

درخصوص گام سوم که توسط ایران اعلام شد باید توجه داشت که ما در زمینه تحقیق و توسعه خیلی منعی نداشتیم و این اقدام، مسئله‌ای نیست که غرب روی آن خیلی حساسیت به خرج دهد. بنابراین به نظر نمی‌رسد که این گام از گام‌های قبلی مهم‌تر و موثرتر باشد.

در این رابطه که آیا این گام پیامی برای کشورهای غربی دارد یا خیر نیز باید توجه داشت که غرب باید با برداشتن گام اول کاهش تعهدات برجامی، پیام ایران را دریافت می‌کرد. اما امروز مشاهده می‌کنیم که کشورهای غربی خیلی حساسیتی روی موضوع کاهش تعهدات برجامی ایران ندارند. شاید دلیل آن این است که ما در این زمینه خیلی دست به اقدامات عملی نزده‌ایم.

به عنوان مثال اگر ایران کنترل دوربین‌های سازمان انرژی اتمی را کاهش می‌داد عملا مانعی بر سر راه دریافت اطلاعات آنها ایجاد می‌کرد. اما در حال حاضر آنها دسترسی و تسلط کامل بر برنامه‌های ایران دارند و حتی می‌دانند که تهران گام‌های قبلی را نیز برنداشته است.

درواقع بحث افزایش غنی‌سازی اورانیوم ایران نیز مسئله بزرگی نیست و افزایش ذخایر اورانیوم غنی ‌شده ایران طی این مدت تنها 5 کیلوگرم بوده که مقدار ناچیزی است.

لذا به نظر من، ما در دو گام اول و دوم بیش از آنکه وارد فاز عملی شویم، به بیان اقداماتی که هنوز هم انجام نداده‌ایم پرداختیم و آژانس نیز با نظارتی که بر فعالیت‌های ایران دارد به این موضوع پی برده است. شاید به همین دلیل است که کشورهای غربی این اقدامات و هشدارهای ایران را جدی نمی‌گیرند و هنوز اقدام قاطعی با هدف جلوگیری از کاهش تعهدات هسته‌ای ایران انجام نداده‌اند.  

افزودن دیدگاه جدید

کد امنیتی

این قسمت برای تشخیص انسان از روبات ها می باشد

1 + 3 = Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.