RSS
جمعه 29 دي 1396
امروز:
الجمعة 3 جماد أول 1439
برابر با
Jan 19 2018
قمری و

روابط سیاسی عربستان سعودی با ایران (علل دشمنی و راهکارها)

روابط سیاسی عربستان سعودی و جمهوری اسلامی ایران هیچ‌گاه در سطح مطلوب برقرار نبوده است. پیروزی انقلاب اسلامی ایران در   ۱۳۵۷، سقوط صدام حسین و بیداری اسلامی در منطقه، مراحلی بودند که به مرور، اختلاف میان دو قدرت منطقه‌ای را افزایش دادند. تاکنون بارها منازعات نظامی و دیپلماتیک

بین دو کشور رخ داده است. هر دو کشور مدعی صیانت و رهبری بر سایر کشورهای مسلمان خاورمیانه هستند که در این بین ایران به عنوان یک کشور شیعه مذهب و عربستان سعودی به عنوان یک کشور سنی مذهب، اختلافات اعتقادی و سیاسی متعددی دارند که معمولاً منافعی متضاد را برای یکدیگر ترسیم کرده است. حمایت عربستان از صدام حسین در جنگ ایران و عراق و حمایت ایران از شیعیان یمن در درگیری ۲۰۰۹-۲۰۱۰ یمن نمونه‌ای از اختلافات و درگیری‌ها است. همچنین دو کشور اختلافات مرزی در خلیج فارس با یکدیگر دارند که بیشتر به سبب بهره‌برداری بیشتر از منابع هیدروکربنی خلیج فارس (نفت و …) است. پس از حمله به سفارت عربستان سعودی در تهران و کنسولگری آن در مشهد، این کشور روابط خود را با ایران قطع کرد. در این تحلیل به پیشینه روابط ایران و عربستان ، مولفه های تاثیرگذار بر این رابطه و تجزیه و تحلیل علل مخالفت عربستان با ایران پرداخته می شود که می توان به عوامل ذیل به عنوان عمده ترین مولفه ها اشاره کرد.
1-پیشینه روابط سیاسی عربستان و ایران قبل از پیروزی انقلاب اسلامی ایران:
در سال ۱۳۲۰ خورشیدی دولت ایران رفتن به حج را برای ایرانیان ممنوع اعلام کرد. با این وجود برخی از مردم پنهانی در حج حضور داشتند. در سال ۱۳۲۲ه. ش ماجرایی روی داد که منجر به قطع رابطه سیاسی بین دو کشور ایران و عربستان شد و آن قتل یکی از حجاج ایرانی به نام ابوطالب یزدی (از اهالی اردکان یزد) در ملاعام بود. این زائر که به علت بدی مزاج در کعبه دچار استفراغ شده بود، به دست شرطه‌های امر به معروف عربستان دستگیر شد و در نهایت به جرم ملوث (آلوده) کردن خانه خدا و بدون توجه به دفاعیات و سخنانش سر بریده شد. از دیگر مناقشات بین ایران و عربستان در دوره پهلوی اول، مسئله بحرین بود. دولت ایران که در دوره قاجار و اوایل پهلوی تقریباً تبعیت بحرین از انگلستان را پذیرفته بود، سعی کرد آن را دوباره به ایران ضمیمه کند. به این منظور در سال ۱۳۳۶ مجلس شورای ملی، طرح الحاق بحرین به کشور به عنوان استان چهاردهم را تصویب کرد و ایران بر حاکمیت خود بر این جزیره تأکید کرد. در همان زمان در ایران شایعه‌ای قوت گرفت که در آن دولت عربستان در صدد تأسیس اتحادیه ای است که در آن بحرین نیز به عنوان کشوری مستقل شرکت دارد.‎به هر صورت دولت ایران پس از مدتی به خاطر ترس از آمریکا و انگلیس و یا آماده کردن کشورهای عرب از جمله عربستان برای پذیرش معامله بحرین با جزایر سه‌گانه تنب کوچک و تنب بزرگ و ابوموسی ، ادعای خود را راجع به مالکیت بحرین مسکوت گذاشت وپس از مدتی نماینده ایران در سازمان ملل متحد نیز بر گزارش سازمان ملل متحد مبنی بر استقلال بحرین صحه گذاشت و از آن حمایت کرد و بحرین به طور رسمی از ایران جدا شد .از همان ابتدا عربستان با حمایت انگلیس و بعدها آمریکا به دنبال نفوذ در خلیج فارس و استفاده بیشتر از منابع نفتی می باشدکه این یکی از عوامل دشمنی عربستان با جمهوری اسلامی ایران بوده است.
2- پیروزی انقلاب اسلامی ایران و الگوی اداره جامعه اسلامی:
با پیروزی انقلاب اسلامی ایران، حضرت امام خمینی، از مردم کشورهای عربی خواستند تا علیه پادشاهان مورد حمایت آمریکا قیام کنند. این اقدام با واکنش کشورهای عربی به‌خصوص عربستان سعودی همراه بود و منجر به حمایت عربستان سعودی از عراق در جنگ با ایران شد. ایران الگوی دینی برای اداره جامعه اسلامی را مردمسالاری دینی مطرح کرد که موجودیت کشورهای پادشاهی مسلمان از جمله عربستان را به چالش می کشید و مشروعیت حکومت عربستان در نزد مردم کاهش پیدا می کرد در عین اینکه آگاهی و مطالبات مردم در زمینه های مختلف منجمله در حوزه های سیاسی ، اجتماعی افزایش پیدا می کرد . ایدئولوژی انقلاب اسلامی ایران یکی از مولفه های مهم در رابطه ایران و عربستان و عوامل مهم دشمنی عربستان با جمهوری اسلامی ایران می باشد.
3-پیشتازی گفتمان انقلاب اسلامی:
تبلیغ وهابیت و تربیت طلاب وهابی و اعزام آنها به کشورهای اسلامی، موضوعی است که علما و روحانیان حاکم بر عربستان همگی در رابطه با تبلیغ و رواج وهابیت در داخل و خارج از کشور خود توافق دارند. رژیم آل سعود هم به واسطه درآمدهای نفت و درآمدهای ناشی از حج، پول های هنگفتی را در رابطه با رواج ایدئولوژی وهابیت که چهره ای محافظه کارانه از اسلام ارائه می‌نماید، هزینه کرده است. علما و روحانیان عربستان با ایده تلطیف پدیده های رادیکال سعی کرده اند با استفاده از اشاعه وهابیت به خنثی سازی اسلام ناب (محمدی) که توسط جمهوری اسلامی ایران ترویج می شود، بپردازند و در این راه نیز از حمایت دولت عربستان و غرب برخوردار بوده اند. گفتمان انقلاب اسلامی مبنی بر هویت خواهی دینی، ظلم ستیزی، مقاومت اسلامی و مبارزه با آمریکا و محو رژیم صهیونیستی،  بازگشت به عزت اسلامی  ، وحدت بین شیعه و سنی جذابیت هایی برای ملت های مسلمان ایجاد کرد  که تبدیل به گفتمان غالب شد . اصولا عربستان دارای مواضع سنتی حفظ وضع موجود با انقلاب اسلامی ایران که تجدیدنظر طلب در وضع موجود بود نمی تواند سرسازش داشته باشد.که عربستان گفتمان انقلاب اسلامی را تهدیدی در قبال ایدئولوژی وهابی خود می داند و این یکی از مولفه های اساسی تاثیر گذار در رابطه ایران و عربستان  و علل دشمنی عربستان با ایران می باشد.

4- نارضایتی عربستان از احتمال نزدیکی ایران و آمریکا در دولت یازدهم:
در روزهایی که مذاکرات «ژنو ۲» و «ژنو ۳» در حال پیگیری بود، برخی مقامات دولتی و افراد سرشناس عربستانی نارضایتی خود را از امضای این توافق‌نامه ابراز کردند. در همان زمان برخی رسانه‌ها از سنگ‌اندازی عربستان سعودی و اسرائیل در مسیر حصول توافق هسته‌ای ایران و غرب خبر دادند. از جمله دلایل ناخرسندی عربستانی‌ها از نزدیکی ایران و آمریکا، نگرانی از گسترش نفوذ محور مقاومت در منطقه خاورمیانه در سایه سکوت آمریکا در زمان ایجاد رابطه با ایران بوده است.
5-منازعه در عراق، سوریه و یمن:
با کمک‌های هنگفت سیاسی، نظامی و اقتصادی ایران، که باعث پیروزی‌های ارتش اسد مقابل ارتش آزاد سوریه که مورد حمایت عربستان بود و در برابر و نفوذ بیشتر ایران در ارکان قدرت عراق و سوریه، و از طرفی، اعتراضات ۲۰۱۴-۲۰۱۵ و تغییر حکومت یمن که با حمایت سنگین ایران انجام شد، سیاستمداران عربستانی را به مقابله با نفوذ ایرانی‌ها واداشت و موجب تیره‌تر شدن روابط ایران با عربستان سعودی شد. مقامات عربستانی تهدید کردند که برای مقابله با نفوذ ایران در منطقه خاورمیانه و همچنین جلوگیری از توافق هسته‌ای میان ایران و آمریکا، تلاش خود را به کار می‌بندند. با پیشروی‌های نیروهای انصارالله در یمن، عربستان سعودی و چند کشور عرب دیگر، اقدام به مداخله نظامی در این کشور نمودند. این تحولات و تغییر موازنه در منطقه یکی از عوامل مخالفت و دشمنی عربستان با ایران و مولفه مهم و موثر در رابطه ایران و عربستان می باشد.
6-تهدید موجودیت رژیم اسرائیل:
 یکی از عوامل مناقشه و نزاع عربستان با ایران، ریشه در تلاش ایران برای وحدت امت اسلامی و آزادسازی فلسطین دارد، زیرا وحدت امت اسلامی و آزادسازی فلسطین مغایر با سیاست های آمریکا و اسرائیل است و موجودیت رژیم اسرائیل را به خطر می اندازد، رژیمی که از افزایش قدرت حزب الله لبنان نگران است و برخی از کشورهای عربی همچون عربستان  نیز که همدستی شان با آمریکا و اسرائیل آشکار شده و تنها دغدغه آنها حفظ بقا و منافع شان حتی به قیمت تجزیه منطقه و چپاول ثروت های آن است ، با آمریکا و اسرائیل همسو شده اند ، که این یکی از عوامل دشمنی حکومت آل سعود درعربستان به عنوان دست نشانده آمریکا و اسرائیل در منطقه و یکی از مولفه های پنهان و به تازگی آشکار در رابطه سیاسی ایران و عربستان می باشد.
7-پیروزی های محور مقاومت و شکست داعش در عراق و سوریه  :
 محور مقاومت از ایران شروع شده و کشورهای عراق ، سوریه و لبنان را در بر می گیرد که این کشورها حوزه نفوذ و عمق استراتژیک ایران هستند و ایران به دنبال تقویت محور مقاومت می باشد ،  با شکست داعش در عراق و سوریه ( اواخر سال  2017) موازنه قدرت در منطقه به نفع ایران تغییر پیدا کرد که این موضوع عربستان را بیش از پیش مستأصل و نگران می نماید و  طبیعتا  عربستان به دنبال تغییر موازنه قدرت به نفع خود است و یکی از مولفه های مهم تأثیر گذار بر رابطه  ایران و عربستان ، پیروزی های بیش از پیش محور مقاومت در عراق و سوریه با شکست داعش و تضعیف عربستان در موازنه قدرت می باشد.
نتیجه گیری:
نگرانی عربستان در قبال جمهوری اسلامی ایران راهبردی و نه تاکتیکی است. در واقع این کشور به دنبال احیای نقش مدیریتی خود در منطقه نفوذ ایران است. جمهوری اسلامی ایران با دیپلماسی فعال و تنش زدا بایستی به دنبال صلح ،ثبات و امنیت منطقه به ویژه خلیج فارس باشد.
سعودی‌ها با اقدام شان مبنی بر  مجبور کردن سعد حریری به استعفا، خواستند به لبنان دو چیز را بفهمانند: هیچ کشور عرب حق رابطه و دوستی با ایران را ندارد؛ و حزب‌الله نباید جایگاهی در صحنه سیاسی لبنان داشته باشد. اقدام اخیر عربستان، یک تلاش مشترک است تا نفوذ و قدرت ایران در منطقه کاهش یابد و با بروز بی‌ثباتی در منطقه، موازنه قدرت در منطقه تغییر نماید، البته این سیاست سعودی ها نیز شکست خورد. در کل سعودی‌ها، ایران‌ستیزی را رها نمی‌کنند. حال شده از طریق مجبور کردن عواملشان در کشورهای هدف و ایجاد شکاف و اختلاف در آن کشورها، یا از طریق تحریک قدرت‌های بزرگ به تحریم ایران، و یا از طریق تقویت گروهک‌های تروریستی بر ضد امنیت و اهداف ایران. دست کم فعلا، کشور هدفشان لبنان است. آنها به دنبال تغییر موازنه قدرت از طریق بی‌ثبات‌سازی منطقه و درگیر کردن ایران هستند و کشور هدفشان در حال حاضر، لبنان،یمن است.  
موارد ذیل عمده راهکارهای مدیریت این دشمنی ها به شرح ذیل می باشند:
1-تلاش برای وحدت شیعه و سنی: کشور ما با تلاش برای وحدت جهان اسلام چهره صلح جو و مسالمت آمیز خود را به جهان اسلام و تمامی مردم جهان نشان داده و با وحدت شیعه و سنی تهدیدات امنیتی جهان اسلام را کاهش داده و منافع متقابل را افزایش دهد در عین اینکه با ابزارهای حقوقی و دیپلماسی در سازمانهای بین المللی و ... به دنبال باز گرداندن حق از دست رفته ایران مخصوصا  حق شهدا فاجعه منا باشد و با دیپلماسی فعال چهره  واقعی و تروریسم محور عربستان را به جهانیان نشان داده و باعث منزوی و محکوم شدن جنایات های عربستان گردد.
2-تقویت استکبار ستیزی در امت اسلامی و نفی سلطه گری: کشورمان با اعمال این راهکار به تمامی کشورهای منطقه و جهان نشان دهد که طبق آموزه های دین مبین اسلام زیر یوغ استکبار و ظلم نمی رود و سلطه گری هر کشوری را رد می کند و این باعث الگوپذیری کشورهای منطقه علی الخصوص عراق، سوریه، لبنان، یمن بحرین و... می شود تا در مقابل جنایت های عربستان و عوامل حامی و دست نشانده آن ایستادگی نمایند .
3-تلاش برای آرمان فلسطین به عنوان محور مقاومت: کشورمان با ایجاد یک هدف مشخص برای آزادی فلسطین کشورهای همسو منطقه (محور مقاومت) را متحد و تقویت کرده تا در مقابل دشمن مشترک(عربستان ) مقاومت نمایند.
4-تبلیغ الگوی مردمسالاری دینی: با تبلیغ این الگو مشروعیت کشورعربستان را نزد ملتشان تضعیف کرده و سبب بیداری و خیز مردمانشان علیه حکومت آل سعود شده تا از درون به مرور زمان اصلاحات و دگرگونی در حکومت آل سعود تحقق یابد .
5-صبر استراتژیک و اجتناب از درگیری مستقیم با عربستان: طبق آموزه های دینی و دکترین دفاعی کشورمان ، ما شروع کننده جنگ نیستیم و نخواهیم بود مگر در هنگام تجاوز بنا به اصل حق دفاع مشروع از خودمان دفاع می نماییم ( ضمنا با جنگ مستقیم با عربستان هزینه هنگفتی در بر دارد که اصلا به صلاح منافع و امنیت ملی ما نمی باشد)ما می توانیم با جنگ های نیابتی در یمن، عراق ، سوریه و ... جنایتهای وحشیانه عربستان (داعش و ..) را دفع نماییم.
6-دیپلماسی فعال و سازنده با کشورهای همسو  و سایر کشورهای جهان : با دیپلماسی فعال و سازنده سیاسی، اقتصادی و... با کشورهای جهان از جمله روسیه، چین ، اتحادیه اروپا و... بازار سرمایه گذاری ، داد و ستد تجاری و ...را افزایش داده و تعامل در تمامی موارد امنیت ساز و منافع زا را همراه با اتکا و تقویت اقتصاد مقاومتی ارتقا دهیم تا موازنه قدرت در منطقه بیش از پیش به نفع خودمان در تمامی موارد تغییر یابد.
7-طبق آیه شریفه واعدولهم مااستطعتم من قوه...(سوره انفال آیه60) خداوند می فرماید هرنیرویی در قدرت داریدبرای مقابله با دشمنان آماده سازید، تا بوسیله آن دشمن خدا و دشمن خویش را بترسانید(اصل بازدارندگی) . ما می توانیم با افزایش قدرت در تمامی زمینه ها بازدارندگی را تقویت کرده و دشمنان جمهوری اسلامی ایران را از فکر حمله منصرف نماییم و نمونه بارز آن تقویت توانمندیهای دفاعی و موشکی می باشد که نوعی بازدارندگی از طرف کشورمان در قبال دشمنان منجمله عربستان ایجاد شده است.

بهروز سرابی : کارشناس ارشد علوم سیاسی

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

سایت مقام معظم رهبری

 

 

-

آخرين مطالب

کلیه حقوق این سایت برای اداره کل روابط عمومی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح محفوظ است.
www.ahoorae.com

آمار بازدید کنندگان به صورت مخفی

امروز1
دیروز1
این هفته7
این ماه26
مجموع36963

آی پی بازدیدکنندگان : 81.28.34.254
Unknown ? Unknown Fri 19 Jan 2018 22:54

RSS

feed-image RSS